آخرین اخبار

تعیین مسیر نهر علقمه در زمان واقعه عاشورا پروژه مشتر…

تعیین مسیر نهر علقمه در زمان واقعه عاشورا پروژه مشترک آستان قدس حسینی با دانشگاه دورهام انگلیس

موزه امام حسین علیه السلام وابسته به آستان قدس حسینی از آغاز پروژه پیگیری و تعیین مسیر نهر علقمه در کربلا با همکاری یکی از دانشگاههای انگلستان خبر داد. علاء ضيا...

خرید و ارسال «بسته اربعینی نهاد» به کتابخانه‌های عمو…

خرید و ارسال «بسته اربعینی نهاد» به کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور

سیدباقر میرعبداللهی، مدیرکل تأمین منابع نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، همزمان با ایام عزاداری اربعین حسینی از خرید و ارسال چهار عنوان کتاب با موضوع اربعین سید و ...

پیشتازی آثار تحلیلی عاشورایی از کتاب‌های ادعیه در تع…

پیشتازی آثار تحلیلی عاشورایی از کتاب‌های ادعیه در تعدد چاپ

شاید بسیاری گمان کنند که در آثار حوزه دین و ازجمله کتاب‌های عاشورایی، کتاب‌هایی ادعیه و زیارت‌نامه‌ها دارای بیشترین تعداد چاپ و شمارگان باشند، اما آمار موسسه خا...

روایت تصویری سعید کیایی از مجالس روضه زنانه زیر ذره‌…

روایت تصویری سعید کیایی از مجالس روضه زنانه زیر ذره‌بین نقد

کتاب «دهم ماه (مجالس روضه زنانه)» که روایت تصویری سعید کیایی از برخی مجالس روضه زنانه در تهران است، 26 شهریور در سرای اهل قلم، معرفی و بررسی می‌شود. به گزارش خ...

برگزاری نمایشگاه «محرّم به روایت نسخ‌خطی و شبیه‌نامه…

برگزاری نمایشگاه «محرّم به روایت نسخ‌خطی و شبیه‌نامه‌ها» در کتابخانه مجلس

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل کتابخانه مجلس، به مناسبت فرا رسیدن ماه محرم‌الحرام و ایام سوگواری سرور و سالار شهیدان، حسین بن علی ـ علیه‌السلام ـ و یاران...

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

تازه‌های کتابخانه

کوثر اربعین

کوثر اربعین

کتاب «کوثر اربعین» در اندیشه و آثار آیت‌الله جوادی آملی به همت پژوهشگاه معارج وابسته به بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء به زیور طبع آراسته شد. کتاب «کوثر ار...

ستون ۱۴۵۳

ستون ۱۴۵۳

«ستون ۱۴۵۳» رمانی به قلم مسلم ناصری با موضوع پیاده‌روی اربعین، به‌زودی از سوی انتشارات کتاب جمکران راهی بازار نشر خواهد شد. این کتاب در حال و هوای پیاده‌روی ار...

اربعین قبله‌گاه اهل یقین

اربعین قبله‌گاه اهل یقین

کتاب «اربعین قبله‌گاه اهل یقین»، ضمن اشاره به گوشه‌هایی از فضائل، آداب و آثار زیارت امام حسین (ع)، حقایق اربعین را از دیدگاه لُغَوی، قرآنی، روایی، عرفانی، تاریخ...

تفسیر تاریخ عاشورا

تفسیر تاریخ عاشورا

کتاب «تفسیر تاریخ عاشورا» به قلم محمدجواد صاحبی، عضو شورای علمی پژوهشکده تاریخ و سیره و به همت بوستان کتاب منتشر شد. به گزارش خبرگزاری مهر، کتاب «تفسیر تاریخ ع...

بازخوانی کهن ترین روایت از واقعه کربلا

بازخوانی کهن ترین روایت از واقعه کربلا

دستیابی به روایتی معتبر و دقیق از واقعه کربلا همواره دغدغه علاقه مندان و پژوهشگران تاریخ عاشورا بوده است. کتاب ابوخنف (متوفای ۵۷ا ه) با نام مقتل الحسين نزدیک تر...

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

تازه‌های دیداری و شنیداری

عظمت روز سوّم شعبان

عظمت روز سوّم شعبان

در این روز کسی متولد شد که سرنوشت اسلام، به او، به حرکت او، به قیام او، به فداکاری او، به اخلاص او بسته بود.  دانلود

صوت گزارش کامل «ضرورت و نتایج دانشنامه تخصصی امام حس…

صوت گزارش کامل «ضرورت و نتایج دانشنامه تخصصی امام حسین (ع)» + صوت نشست و گزارش تصویری گزارش کامل نشست تخصصی «ضرورت و نتایج دانشنامه تخصصی امام حسین (ع)»

نشست تخصصی «ضرورت و نتایج دانشنامه تخصصی امام حسین (ع)» با حضور حسن طارمی‌راد، مدیر علمی دانشنامه جهان اسلام و محمدرضا فخر روحانی، دکترای زبان‌شناسی و است...

دانلود بسته مولودی ویژه ولادت حضرت رقیه (س)

دانلود بسته مولودی ویژه ولادت حضرت رقیه (س)

بسته مولودی ولادت حضرت رقیه(س) در این گزارش قابل دریافت است. به گزارش حوزه قرآن و عترت گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان؛ فایل‌های  صوتی ویژه خجسته میلاد...

چه کسی حضرت زینب(س) را شناخته است؟

چه کسی حضرت زینب(س) را شناخته است؟

شفقنا – حضرت آیت الله وحید خراسانی: چه کسی حضرت زینب(س) را شناخته است؟   دریافت فایل  

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

معرفی کتاب

کوثر اربعین

کوثر اربعین

  به گزارش روابط عمومی بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء، سیدمهدی طباطبایی، معاون بین‌الملل و امور فرهنگی دفتر مرجعیت آیت‌الله العظمی جوادی آملی درباره کتاب...

عاشورا، چگونه و چرا؟!

عاشورا، چگونه و چرا؟!

کتاب «عاشورا، چگونه و چرا؟!» نوشته محمدعلی جاودان، در آستانه اربعین حسینی برای ششمین بار راهی بازار نشر شد. این اثر سعی دارد با ذکر وقایعی که قبل از عاشورا رخ د...

حسینی که کمتر می‌شناسیم

حسینی که کمتر می‌شناسیم

کتاب «عاشورا و امروز ما» از دریچه نگاه برخی سخنوران، ارزش‌های نهضت عاشورا و اهداف قیام حسینی را برای بهره‌گیری از این معارف در زندگی امروزی تبیین می‌کند. به ...

پژوهشی تاریخی داستانی از زندگی یاران امام حسین (ع)

پژوهشی تاریخی داستانی از زندگی یاران امام حسین (ع)

کتاب «مقتل ‌الکرام»، پژوهش‌نامه‌ای در بیان زندگی، تاریخ و به‌ویژه رزم‌نامه یاران امام حسین (ع) و نقش‌آفرینان واقعه کربلاست که به شیوه‌ای ادبی و داستانی در پی یا...

24 کتاب برای آشنایی با زندگی و سیره امام حسین (ع)

24 کتاب برای آشنایی با زندگی و سیره امام حسین (ع)

انتشارات آستان قدس رضوی، همزمان با دهه اول محرم و فرا رسیدن ایام عزاداری سرور و سالار شهیدان، اباعبدالله الحسین (ع)، بسته مطالعاتی شامل پنج عنوان کتاب برای کودک...

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
داخلي گزارش
تاريخ انتشار : یکشنبه, 21 خرداد 1396

چرا تعزیه‌خوانی در ایران رو به اضمحلال و سقوط رفت؟

بازدید: 1239
محمدصادق همایونی سروستانی مردم شناس صاحب نام ایرانی (19خرداد) سال 1392 دیده از جهان فروبست. به همین مناسبت به یکی از برجسته‌ترین آثار این پژوهشگر فقید یعنی «تعزیه و تعزیه‌خوانی» نگاهی کوتاه انداخته‌ایم.
 
چرا تعزیه‌خوانی در ایران رو به اضمحلال و سقوط رفت؟
 
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- محمدصادق همایونی سروستانی (1313-13922) از جمله پژ‍وهشگران برجسته کشور در حوزه مردم‌شناسی، فرهنگ مردم و به ویژه پ‍ژوهش در عرصه تعزیه و در واقع بزرگترین معرف این هنر آیینی ایرانی در جهان بود. همایونی با بزرگانی چون مرحوم انجوی شیرازی همکاری می‌کرد، با بسیاری از نویسندگان بزرگ معاصر چون بزرگ علوی  دوستی و مکاتبه داشت.
 
از زنده یاد همایونی بیش از 30 کتاب و 200 مقاله و گفت‌وگوهای بسیاری در زمینه‌ شناخت تعزیه و نیز فرهنگ مردم و شعر و رمان منتشر شده است.
 
از جمله کتاب‌های او می‌توان به «تعزیه در ایران»، اثر برگزیده‌ سال کشور و برگزیده‌ جشن کتاب فارس، «تعزیه و تعزیه‌خوانی» به‌عنوان اولین کتاب در زمینه‌ تعزیه در ایران، «شیراز خاستگاه تعزیه» و «ترانه‌های محلی فارس» اشاره کرد. همچنین چندین مجموعه‌ داستان و شعر و سفرنامه و کتاب‌هایی در باب فرهنگ مردم جزو آثار او به‌شمار می‌آیند.

آرزوی کودکی یک پژوهشگر 
 
همایونی در کتاب «تعزیه و تعزیه‌خوانی» درباره علاقه‌اش به مراسم تعزیه در دوران کودکی چنین می‌نویسد: «در یکی از تعزیه‌ها یکی از بچه‌ها در پوست شیر رفته بود تا در صحرای کربلا حاضر شود. مثل شیر چهار دست و پا راه می‌‌رفت دمش را تکان می‌داد. صدایی از خودش در می‌آورد که بترسند  ولی بچه‌ها  که از او دل خوشی نداشتند و دنبال فرصت می‌گشتند تا او را اذیت کنند با چوب بنای آزارش را گذاشتند و هرکاری کرد، دید رهایی از آزار بی‌رحمانه چوب مشکل است، راست بلند شد و با دم آویزان به دنبال بچه‌ها گذاشت و هرکس از طرفی گریخت.
 
زن‌ها که بچه بغلشان بود از وحشت خود را باخته و پنهان شدند. هرچه شیر فریاد می‌زد: مرا بگیرید. کسی گوشش بدهکار نبود. بچه‌ها می‌گریختند و مردان کرکر می‌خندیدند. بالاخره خودش را روی زمین انداخت و بنای غلتیدن گذاشت. باز همه می‌خندیدند و بچه‌ها با چوب به سراغش آمدند که صدای گریه و التماس شیر برخاست:
 
- تو را به خدا مرا از پوست در آورید که عقربی هم داخل پوست بوده و حسابی پدرم را درآورده.
 بیچاره پسرک.
 
من زمانی که تعزیه خوانان را مشغول کسب و کار می‌دیدم پیش خودم فکر می‌کردم که مگر ممکن است اینها شغلی هم داشته باشند، اینها که یا در صف انبیا هستند یا اشقیا.
 
تعزیه‌خوانان برای پول چانه نمی‌زنند و صاحب تعزیه پولی به تعزیه گردان می‌داد و او به نسبت بین تعزیه‌خوانان تقسیم می‌کرد. کمتر پای چانه زدن و یا کم و زیاد بودن پول به میان می‌‌آمد.
 
من از همان اوان دلم می‌خواست به حوادث پشت صحنه تعزیه‌خوانی، به روح تعزیه‌پردازان از حماسه‌های شیرین‌شان آشنا شوم و شاید، این مجموعه پاسخی است که پس از سال‌ها بدین نیاز و پرسش درونی خود داده‌ام.»
 
ریشه‌های نمایش در ایران قبل از اسلام
 
همایونی در کتاب خود با اشاره به ریشه‌های نمایش در ایران قبل از اسلام می‌نویسد: «ایران قدیم که گهواره تمدنی شکوفان و فرهنگی متعالی بوده، سرزمین نشاط و شادی‌ها نیز بوده است و جشن‌ها و مراسم ملی و مذهبی پرشکوهی در این کشور برگزار می‌شده که گفتگوی مفصل درباره آنان اگر محال نباشد، چندان آسان نیست. چه منابع ایرانی کم است و نقل قول از مورخین بیگانه که بسیاری از اوقات کاملا صحیح نیست و تعبیر و تفسیر اشکال و صور و نقوش و آثار عتیقه و سنگ‌ها و کاخ‌ها، نمی‌توانند بازگوی همه چیز باشند ولی به هر حال نمایش در ایران قدیم دارای دو چهره مشخص بوده است. یکی از نمایشات دراماتیک که برداشت‌هایی عاشقانه و غم‌انگیز و سخت عاطفی داشته‌اند و دیگر نمایشاتی که جنبه بسیار تند و شدید انتقادی داشته با مایه‌هایی از طنز و کنایه و تمسخر.
 
نمونه نمایشات نوع نخستین مرگ سیاوش است که بنا به روایت تاریخ بخارا سیاووش  فرزند کیکاووس پادشاه کیانی از نزد پدرش فرار کرد و از رودخانه جیحون گذشت و خود را نیز به همسری او آورد. سیاوش حصاری برای خود بنا نهاد و زندگی آرام و پرشکوهی را آغاز کرد ولی سخن‌چینان و بدگویان و حاسدان کار خود را کردند و کار را بدان‌جا رساندند که افراسیاب او را کشت و دفن کرد. البته ریشه این حادثه را به سه هزار سال پیش منسوب می‌دارند.»
 
او ادامه می‌دهد: «از علل و عوال اضمحلال و سقوط تعزیه پس از 1311 شمسی می‌توان ممنوع شدن تظاهرات مذهبی و سلب حمایت حکومت از آن را دانست چه «... دولت برای جلوگیری از تحریک شدید اعصاب و مبالغه در شیون و زاری و نیز برای از بین بردن حملات ضد سنی‌ها و برنخوردن به حکومت ترکیه  آن نوع نمایش را بدبختانه قدغن ساخت...» زیرا که در دوران سلسله قاجار رقابت دولت‌های ایران و ترکیه به نوعی حمایت از شیعه در ایران و حمایت از سنی در ترکیه مبدل شده بود که با انقراض دوره قاجاریه این موضوع نیز نه تنها از میان رفت بلکه حالت و داد و الفت بین دولتین ایران و ترکیه پدیدار شد. صرف نظر از این امر مهم سیاسی و اجتماعی، تماس کشورها با یکدیگر و تبادل فکر و هنر و اندیشه و ترجمه نمایش‌نامه‌های خارجی، و غفلت از محتوای تعزیه‌ها و اینکه تعزیه نمایشی ملی و مذهبی است، همه سبب شد که تعزیه موقعیت خود را از دست داد.
 
بعد از جنگ بین‌الملل دوم با وجود کوشش‌هایی که از سوی تعزیه‌خوانان صورت گرفت، دیگر تعزیه نتوانست روی پای خود بایستد و با پاهای خسته و مجروح در روستاهای دور دست به تلاشی مذبوحانه پرداخت. خاصه که وسایل سرگرمی و مدرن چون سینما و رادیو پدیدار شد و شرایط زندگی بنا بر طبیعت زندگی ماشینی دگرگونی پذیرفت.»
 
تعزیه؛ نمود پربار عاطفی، ملی، مذهبی ایرانیان
 
زنده‌یاد همایونی می‌نویسد: «حرکت و عزیمت از آبادی‌های دوردست و اقامت در شهرهای بزرگ امری اجتناب ناپذیر گردید و امکانات جدیدی بر زندگی اجتماعی حاکم شد. توجه طبقه روشنفکر از آن گرفته شد و حتی نفی گردید و به سرنوشتی دچار آمد که هم‌اکنون فقط آن را می‌توان در روستاهای دورافتاده و یا مراکز روستانشین  شهرها دید. آن هم وسیله تعزیه‌خوانانی که هرگز  بر کار خود تسلطی ندارند و از وسایل و ابزاری ساده استفاده می‌کنند و معمولا دارای مشاغل دیگری هستند. تعزیه‌خوانان دوره‌گرد نیز دست از کار خود کشیده و به کار و کاسبی‌های دیگری پرداخته‌اند و تعزیه‌خوانان خوب و هنرمند حرفه‌ای نیز مردند بی آنکه از کار و تجربه و هنرشان بهره‌ای شایسته گرفته شود.
 
به هرحال، این نمود پربار عاطفی، ملی، مذهبی و در عین حال عامیانه که پاسداری بخشی عظیم از اساطیر را بر عهده داشت و رو به نابودی صرف نهاد و این مقال و این کتاب، شاید تلاشی باشد ناچیز برای حفظ و اعاده آن به پهنه هنر و جامعه و زمان.»

اضافه کردن نظر

پاسخ

نام :       

*نظر: